نوشته شده توسط Super User دسته: نظام وظیفه
نمایش از 22 آذر 1391 بازدید: 621
پرینت

تاريخچه خدمت سربازي

به درستي اطلاع دقيقي موجود نيست كه از چه زماني سربازگيري براي جنگهاي منظم موضوعيت يافتـــه و آغاز گرديده است . مي توان گفت تفكر سربازگيري در حدود 400 سال پيش از ميلاد مسيح شروع شده اما به خاطر موقعيت سياسي و اجتماعي ‌آن زمان اين تفكر به مرحله عمل در نيامد و همان اصول ابتدايي يعني استخدام افراد مزدور و داوطلب، شيوه هاي اوليه‌سربازگيري بوده است .

 

((سربازگيري در ايران )) كه در طول تاريخ خود نامهاي گوناگون ( محافظ ، گارد جاويـــدان ، يــــاران فناناپذير ، قزلباش ، قواي محلي ، تفنگچي لر ، قوللر ، نسقچي لر ، سپاهيان ايلات ، قواي ولايتي و غيره ) خوانده شده تاريخچه اي بالنســبه طولاني دارد كه ذكر تمام آن از حوصله اين نگارش خارج است اما شرح مختصري از سربازگيري برمبناي (( بنيچه )) كه چندان قدمتي هم ندارد ضروري است . 

لغت (( بنيچه )) از كلمه (( بن ))به معني اصل و ريشه مشتق شده اما بهتر آن است كه آن را ماخوذ از كلمه بنه به معني جفـت بدانيـم كه واحد تفسيم ماليات در دهات مي باشد ، زيرا بنه يا جفت اصطلاحي است كشاورزي ، و به مقدار زميني اطلاق مي‌شود كه با يك جفت گاو مي توان آن را شخم زد و چون تقسيم بندي در دهات بر مبناي جفت گاو و زمين ( بنه ) بوده است ميزان اين نوع ماليات را بر آن استوار نموده و به سبب اينكه مبناي سربازگيري قاعده ثابت و مشخصي داشته باشد از اين رويه استفاده شد . بدين ترتيب مقـرر شـد هـر ده بـه تناسب و تعداد بنه و جفت داير خود كه بر همان اساس ماليات مي پرداخت تعدادي هم سرباز بدهد ، و در اين مورد تعيين گرديد كه كه از هر 10 نفر اهل ده يكي به خدمت سربازي برود . علت هم اين بوده است كه در آن هنگام جمعيت ايران در حدود 10 ميليون نفر بـوده كــه از اين عده پنج ميليون را زن و از پنج ميليون نفر بقيه را بچه ها و يك و نيم ميليون را اعيان و اشراف و طبقه علمــا و روحانيــون تشكيل داده بودند و سرانجام يك ميليون نفر مرد قابل خدمت سربازي باقي مي ماند و چون احتياجات در حدود يكصد هزار نفر بود مقرر گرديد كه از هر ده هزار نفر مرد واجد شرايط خدمت فقط يك نفر كه جوان تر ، علاقمند تر و لا قواره تر بود به نام سربــاز انتــخاب گردد . البته تلاش مي شد كه سرباز خود داراي ملك و حشم باشد در غير اينصورت آن چند نفر ديگر كه به سربازي نمي رفتند مي بايــست مـبلغ صـد تومان بطور سرشكن جمع آوري نموده و براي خريد ملك و باغ و حشم و يا در واقع براي ايجاد علاقه به سرباز تعيين شده ميدادند. جالب است بدانيم كه ملك و دارايي خريداري شده تا خاتمه خدمت در رهن دولت باقي مي ماند تا بدين وسيله از فرار او جلوگيري كرده باشـند و در صورت وارد آوردن ضرر و زيان به اسلحه و ديگر اموال دولتي وثيقه اي در دست دولت باقي باشد . خدمت سربازي را نـمي توانسـتند با پول معاوضه نمايند و اگر سربازي حاضر و مايل به خدمت نبود مي توانست شخص ديگري را با پرداخت مبلغي به او ، برگـزيـند و ايـن مبلغ بستگي به رضايت طرفين و طمع شخصي داشت كه به خدمت مي رفت .

اين روش تا سال1300 هجري شمسي كه ارتش شكل منظم تري يافت برقرار بود. ازابتداي تشكيل ارتش، مسئله سربازگيري و نحوه احضار سربازان تغيير يافت و ضوابط جايگزين شد . در نخستين سازمان ارتش ، شعبه اي بنام (( جديــد گــيري )) يــا (( سربـازگيري )) تاسيس شد و در سال 1301 شمسي موقتاً مقرراتي هم بر اساس ضوابط قبلي براي سربازگيري وضع و به تصويب مجلس شـوراي ملـيرسيد تا قانون كامل تري موافق مقتضيات اوضاع و احوا ل زمان تهيه گردد . در سال 1304 شمسي اداره اي به نام (( اداره كل احصائيه و سجل احوال )) تشكيل شد . قانوني هم براي تعيين جمعيت حقيقي كشور و ثبت احوال آنها وضع و قانـــون خدمت اجباري )) نيـــز از تصويب مجلس گذشت و شعبه (( سربازگيري )) نيز از 28 بـهمن 1304 شمســـي به (( دايره نـظام اجباري )) تبـديل و از ســال 1305 تشكيلات دايره مذكور به (( اداره نظام اجباري )) ارتقا يافت كه از عناصر متشكل اركان حرب بود.

اداره نظام اجباري در 15 خرداد 1307 به (( اداره نظام وظيفه عمومي )) تغيير نام يافت و از اين پس هر چند زمان گاهي ، تغييراتي در سازمان اداره و افزايش نواحي و حوزه ها روي مي داد به نحوي كه در سال 1313 تعداد نواحي و حوزه هاي مستقل آن مطابق سازمان لشگرهاي 17 گانه به 17 منطقه سربازگيري تبديل شد. مناطق و نواحي نظام‌وظيفه تا سال 1314 از نظر تشكيلات و امور فني تابع اداره مركزي (اداره نظام وظيفه عمومي) بودند ولي از آن تاريخ به بعد از نظر كادر سازمان جزء پادگانها و از لحاظ كارهاي فني تابع اداره مركزي باقي ماندند.

در سال 1335 امور سربازگيري از ارتش منتزع و به وزارت كشور واگذار شد اما اجراي اين قانون به علت عدم آمادگي وزارت كشور تا مهرماه 1341 به تعويق افتاد و سرانجام از تاريخ 29 اسفند 1343 امور نظام‌ وظيفه به ژاندارمري كل كشور محول گرديد و در سال بعد هم لايحه قانوني انتقال افسران و درجه‌داران و اموال نظام‌وظيفه به وزارت كشور (ژاندارمري كشور) به تصويب مجلسين شورا و سنا رسيد (1344/10/30) و از اين تاريخ به بعد اداره كل مركزي به نام (اداره وظيفه عمومي) خوانده شد.

مطابق تغييرات سازماني و تشكيلاتي و متناسب با اوضاع و احوال، تغييراتي در قوانين و مقررات وظيفه عمومي نيز به وقوع پيوست پس از پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي به رهبري حضرت امام خميني (ره)، با برخورداري از تجربيات گذشته و ملاحظه شرايط روز (بسر بردن مملكت اسلامي در ايام دفاع مقدس)، آخرين قانون خدمت وظيفه عمومي مشتمل بر 67 ماده و 57 تبصره در جلسه روز يكشنبه بيست و نهم مهرماه 1363 در مجلس شوراي اسلامي تصويب و در تاريخ 63/8/8 به تاييد شوراي نگهبان رسيد.

 

شما اینجا هستید:   خانه حوزه فرهنگیحوزه دانشجویینظام وظیفهتاريخچه خدمت سربازي